Sàigòn, ngày 9 tháng 8 næm 1994

Kính gºi: Ông ñ‡ MÜ©i, T°ng Bí ThÜ, ñäng C¶ng sän ViŒt Nam tåi Hà N¶i.

ThÜa ông T°ng Bí ThÜ,

Tôi kí tên dܧi Çây là Thích Quäng ñ¶, tæng sï PhÆt giáo, xin trình bày v§i ông mÃy viŒc nhÜ sau:

CÛng ngày hôm nay, cách Çây 49 næm, SÜ phø tôi là Hòa ThÜ®ng Thích ñÙc Häi, trø trì chùa Linh Quang, xã Thanh Sam, phû ­ng Hòa, tÌnh Hà ñông, Çã bÎ c¶ng sän gi‰t ch‰t vào hÒi 10 gi© sáng ngày 19-8-1945 (tÙc ngày 12 tháng 7 næm ƒt DÆu), ngày cách mång thành công, trên bãi cÕ trܧc Çình làng B¥t thu¶c phû ­ng Hòa tÌnh Hà ñông, cách chùa sÜ phø tôi hai cây sÓ, vì bÎ gán cho t¶i "ViŒt gian bán nܧc".

SÜ Bá tôi (tÙc là anh trong Çåo cûa SÜ phø tôi) là Hòa ThÜ®ng Thích ñåi Häi, trø trì chùa Pháp Vân (chùa Dâu) thu¶c tÌnh B¡c Ninh, cÛng Çã bÎ c¶ng sän b¡t vào næm 1946 và sau Çó Çã ch‰t vì t¶i là Çäng viên ViŒt Nam QuÓc Dân ñäng.

SÜ T° tôi (tÙc ông n¶i trong Çåo) pháp húy Thích Thanh Quy‰t, trø trì chùa Trà LÛ Trung, phû Xuân TrÜ©ng tÌnh Nam ñÎnh, næm 1954, c¶ng sän vào chùa bäo T° tôi là dùng thuÓc phiŒn tôn giáo ru ngû nhân dân, së bÎ qui ÇÎnh thành phÀn và ÇÜa ra ÇÃu tÓ. T° tôi s® quá phäi th¡t c° ch‰t trܧc Ç‹ khÕi bÎ ÇÃu tÓ së Çau ǧn.

Nay ljn lÜ®t tôi Çã bÎ c¶ng sän bÕ tù tåi nhà tù Phan ñæng LÜu ª Bà Chi‹u, Gia ñÎnh tØ ngày 6-4-1977 ljn ngày 12-12-1978, và bÎ ÇÜa ra lÜu Çày tåi xã VÛ ñoài huyŒn VÛ ThÜ tÌnh Thái Bình tØ ngày 25-2-1982 vì t¶i "làm viŒc tôn giáo cÛng là làm chính trÎ". ñ‰n ngày 10-3-1982 thì mË tôi cÛng bÎ c¶ng sän b¡t ÇÜa ra xã VÛ ñoài Ç‹ Çày cùng v§i tôi không bi‰t vì t¶i gì, và mË tôi Çã ch‰t m¶t cách thê thäm vào ngày 14 tháng 12 næm ƒt Sºu (tháng 1 næm 1985) vì qúa thi‰u thÓn và rét mܧt. Còn låi m¶t mình tôi, tôi thÃy không th‹ Ç‹ cho mình cÙ ti‰p tøc bÎ Çày äi m¶t cách vô t¶i, vô th©i hån, vô lÜÖng tâm, nên ngày 22-3-1992 (tÙc Çã bÎ Çày 10 næm 27 ngày), sau khi báo cho B¶ công an ª Hà N¶i bi‰t, tôi Çã trª vŠ Sàigòn và ljn nÖi vào ngày 25-3-1992. ñ‰n ngày 20-4-1992, tôi låi nhÆn ÇÜ®c lŒnh cûa Sª công an thành phÓ trøc xuÃt tôi vŠ miŠn B¡c, nhÜng tôi Çã không tuân hành mŒnh lŒnh phi lí Ãy, không phäi vì tôi ham ª miŠn Nam mà s® miŠn B¡c, ngÜ©i tu hành ª Çâu cÛng ÇÜ®c, không s® kh° c¿c, nhÜng phäi làm cho Çúng luÆt pháp. Bªi vì tôi là ngÜ©i vô t¶i, có ÇÀy Çû m†i quyŠn công dân, không ai có quyŠn Üa thì cho ª ghét thì Çu°i Çi m¶t cách tùy hÙng nhÜ næm 1982 ÇÜ®c. N‰u tôi có t¶i thì cÙ chi‰u theo luÆt pháp hiŒn hành, truy tÓ ra tòa xét xº phân minh, tôi së tuân hành phán quy‰t cûa tòa án. Tôi là m¶t công dân có š thÙc, chÌ mong ÇÜ®c sÓng Çúng theo luÆt pháp và cÛng ÇÜ®c cai trÎ Çúng theo luÆt pháp, th‰ thôi, chÙ tôi không mong gì hÖn cä. Vì ÇÜ®c nhÜ th‰ cÛng Çã là may l¡m rÒi.

ThÜa ông T°ng Bí ThÜ, sª dï tôi k‹ låi nh»ng cái ch‰t Çau thÜÖng thê thäm cûa nh»ng bÆc thân quí nhÃt trong Ç©i tôi trên Çây, và s¿ giam cÀm Çày dža ÇÓi v§i bän thân tôi suÓt mÜ©i mÃy næm, là Ç‹ chÙng tÕ r¢ng tôi có Çû tÜ cách nhân danh nh»ng nån nhân cûa c¶ng sän Ç‹ gºi ljn ông bän NhÆn ñÎnh Çính kèm, trong Çó, tôi Çã minh oan cho SÜ phø tôi, và nói lên nh»ng sai lÀm to l§n cûa Çäng C¶ng sän ViŒt Nam ÇÓi v§i dân t¶c nói chung và ÇÓi v§i PhÆt giáo nói riêng. Tôi hoàn toàn chÎu trách nhiŒm vŠ nh»ng ÇiŠu tôi nói và s¤n sàng nhÆn lãnh m†i hÆu quä mà có th‹ dÅn ljn cái ch‰t thê thäm nhÜ SÜ T°, SÜ Bá, SÜ Phø tôi, nhÜ mË tôi và nhÜ Quan Kì TÜ ch‰t vŠ tay TrÎnh VÜÖng là cùng.

NhÜng dù có bÎ gi‰t chæng n»a thì tôi cÛng cÙ nói lên niŠm tin v»ng ch¡c cûa tôi là chû nghïa C¶ng sän së không tÒn tåi lâu dài. Không phäi bây gi© tôi m§i có niŠm tin Ãy, mà nó Çã näy sinh trong tôi ngay tØ lúc 10 gi© sáng ngày 19-8-1945 (hÒi Çó tôi 18 tu°i) khi tôi nhìn SÜ phø tôi, hai tay bÎ trói b¢ng giây këm qu¥t vŠ phía sau, c° Çeo hai tÃm bi‹n vi‰t mÃy ch» "ViŒt gian bán nܧc", m¶t tÃm trܧc ng¿c m¶t tÃm sau lÜng ÇÙng gi»a sân Çình làng B¥t, hai bên m¶t Çoàn ngÜ©i tay cÀm gÆy g¶c giáo mác, cÜ liêm bÒ cào ÇÙng canh gác. M¶t nhóm ngÜ©i mŒnh danh là quan tòa cûa Toà án nhân dân ÇÙng trên thŠm Çình Ç‹ xº án. H† b¡t SÜ phø tôi quì xuÓng sân Çình và cúi ÇÀu Ç‹ nghe tòa luÆn t¶i. NhÜng SÜ phø tôi Çã không chÎu làm th‰. M¶t ngÜ©i tØ trên thŠm Çình bܧc xuÓng ÇÙng trܧc m¥t SÜ phø tôi, nói: "Mày là th¢ng ViŒt gian bán nܧc mà còn ngoan cÓ à?". Nói xong, h† ÇÃm vào quai hàm thÀy tôi mÃy cái, m¶t dòng máu tØ trong miŒng SÜ phø tôi Ùa ra, chäy theo c¢m nhÕ xuÓng tÃm ÇÕ tÃm bi‹n "ViŒt gian bán nܧc" ª trܧc ng¿c. LÆp tÙc h† tuyên án tº hình rÒi ÇÜa SÜ phø tôi ra bãi cÕ trܧc Çình, máu tØ miŒng SÜ phø tôi ti‰p tøc chäy ra, thÃm våt áo dài, nhÕ xuÓng sân Çình. Khi ljn bãi cÕ, h† vÆt SÜ phø tôi n¢m nghiêng xuÓng rÒi m¶t ngÜ©i b¡n vào màng tai SÜ phø tôi ba phát súng løc, låi m¶t dòng máu ÇÕ tÜÖi phun lên th£ng t¡p và SÜ phø tôi ch‰t liŠn tåi ch‡.

Dòng máu Ãy v§i hình änh SÜ phø tôi hai tay bÎ trói n¢m ch‰t trên bãi cÕ máu me ÇÀy m¥t, hai tÃm bi‹n "ViŒt gian bán nܧc" thÃm máu, våt áo thÃm máu, hai bàn chân thÃm máu, máu vÜÖng trên bãi cÕ, ch‡ nào cÛng thÃy máu. TÃt cä nh»ng hình änh Ãy ljn nay Çã 49 næm rÒi mà tôi vÅn còn nh§ nhÜ in và tܪng chØng nhÜ m§i hôm nào Çó thôi. ThÆt là m¶t cÖn ác m¶ng.

Trong cÖn Çau ǧn t¶t cùng và hai hàng nܧc m¡t tuôn chäy, ngay tØ gi© phút Ãy, ngÒi trên bãi cÕ nhìn xác SÜ phø tôi, tôi Çã nghï c¶ng sän së không tÒn tåi lâu dài, lš do c¶ng sän chû trÜÖng cæm thù ÇÃu tranh giai cÃp, Çánh và gi‰t ngÜ©i nhÜ th‰ là ác quá, mà cái ác thì thÜ©ng không bŠn, lÎch sº Çã chÙng minh ÇiŠu Çó. Bªi lë, tâm lš ngÜ©i ta nói chung, tuyŒt Çåi Ça sÓ ÇŠu yêu cái thiŒn ghét cái ác, mà cái ngÜ©i ta ghét thì khó tÒn tåi lâu ÇÜ®c. 74 næm tÒn tåi (1917-1991) cûa ch‰ Ƕ c¶ng sän Liên xô së không phäi là m¶t th©i gian lâu dài n‰u so v§i 215 næm tÒn tåi cûa triŠu Çåi nhà Lš tåi ViŒt Nam, mà theo giáo sÜ Hoàng Xuân Hãn, là m¶t triŠu Çåi thuÀn tØ nhÃt trong lÎch sº ViŒt Nam.

Th‰ rÒi tØ næm 1975, tôi låi nhÆn ra thêm m¶t ÇiŠu n»a, Çó là: theo luÆt t¿ nhiên Çào thäi, bÃt cÙ cái gì, hÍ Çáp Ùng ÇÜ®c nhu cÀu cûa con ngÜ©i thì dù có chôn nó Çi ngÜ©i ta cÛng Çào nó lên; trái låi, cái gì không Çáp Ùng ÇÜ®c nhu cÀu cûa con ngÜ©i thì së t¿ hûy diŒt. Sau khi th¿c s¿ sÓng dܧi ch‰ Ƕ c¶ng sän, tôi nhÆn thÃy chû nghïa c¶ng sän không Çáp Ùng ÇÜ®c nhu cÀu cûa con ngÜ©i: vŠ tinh thÀn thì bÎ kìm kËp, Çàn áp, vŠ vÆt chÃt thì nghèo khó, Çói kh°, ljn n‡i bây gi© phäi Çi h†c TÜ bän và theo kinh t‰ thÎ trÜ©ng, thì c¶ng sän còn th¿c chÃt gì n»a, chÌ còn cái tên suông Çó thôi. Sª dï c¶ng sän ñông Âu và Liên xô cÛ Çã t¿ tiêu diŒt là vì nó Çã không Çáp Ùng ÇÜ®c nhu cÀu cûa con ngÜ©i. Không ai Çánh phá tiêu diŒt c¶ng sän, nhÃt là PhÆt giáo ch£ng bao gi© Çánh phá ai, mà trái låi Çã phäi luôn chÓng Ç« s¿ Çánh phá và Çàn áp cûa c¶ng sän nh¢m tiêu diŒt PhÆt giáo.

NhÜng, nhÜ tôi vØa nói ª trên, theo luÆt t¿ nhiên Çào thäi, vŠ m¶t phÜÖng diŒn nào Çó, Çåo PhÆt vÅn còn Çáp Ùng ÇÜ®c nhu cÀu cûa con ngÜ©i, cho nên khó tiêu diŒt ÇÜ®c l¡m. B¢ng c§ là tåi miŠn B¡c hiŒn nay, cÛng ngôi chùa trܧc kia bÎ c¶ng sän phá hûy, trØ nh»ng ngôi Çã bÎ san b¢ng làm ru¶ng cÃy lúa thì thôi, nh»ng ngôi nào còn nŠn cÛ trên ÇÃt cao, thì nhân dân Çã d¿ng lên mÃy gian nhà tranh, xã nào khá hÖn thì làm vài ba gian nhà gåch l®p ngói Tây (vì ngói c° cûa T° tiên bÎ ÇÆp phá h‰t rÒi) Ç‹ có ch‡ th© PhÆt. Nh»ng kinh sách in b¢ng ti‰ng ViŒt trܧc kia Çã bÎ ÇÓt h‰t, vì c¶ng sän cho là "væn hóa ÇÒi trøy", nay nhân dân vào miŠn Nam mua kinh ÇÜa ra rÒi chép tay truyŠn cho nhau mà džc tøng. NhÜ vÆy chÙng tÕ nhân dân vÅn còn cÀn ljn PhÆt giáo, trong khi Çó theo ch‡ tôi bi‰t, tØ sau næm 1954, tåi miŠn B¡c, nhà nào cÛng phäi treo chân dung các lãnh tø c¶ng sän quÓc t‰ "vï Çåi" nhÜ Karl Marx, Lénin, Stalin, Malankov, Mao Tråch ñông, Kim NhÆt Thành, v.v... nhÜng næm 1982 tôi bÎ ra Çày ª xã VÛ ñoài, tôi không thÃy nhà nào treo n»a, k‹ cä các nhà Çäng viên!

Riêng ông Kim NhÆt Thành cûa B¡c TriŠu Tiên thì m§i ch‰t gÀn Çây và Çäng c¶ng sän ViŒt Nam Çã dành tr†n ngày 17-7-1994 Ç‹ "quÓc tang" cho ông Ãy. Tôi thi‰t nghï n‰u ông Kim NhÆt Thành Çã giúp Ç« gì cho Çäng C¶ng sän ViŒt Nam, ho¥c vì tình "anh em nhÜ môi v§i ræng" gi»a nh»ng ngÜ©i c¶ng sän quÓc t‰ v§i nhau, thì chÌ Çäng và m¶t triŒu tám træm nghìn Çäng viên Ç‹ tang ông Ãy thôi, chÙ ông Kim NhÆt Thành Çã làm gì cho ÇÃt nܧc ViŒt Nam và bäy mÜÖi triŒu nhân dân ViŒt Nam có là Çäng viên Çäng c¶ng sän cä Çâu mà Çäng b¡t toàn dân phäi Ç‹ tang Ãy, dù chÌ là m¶t ngày? Th‰ sao Çäng C¶ng sän ViŒt Nam không làm m¶t ngôi ÇŠn thÆt l§n ª ngay Hà N¶i Ç‹ th© T° Hùng VÜÖng và tuyên bÓ lÃy ngày 10 tháng 3 âm lÎch - ngày gi‡ T° - làm ngày QuÓc lÍ, nghÌ tr†n ngày Ç‹ cho toàn dân có dÎp tܪng nh§ ljn công Ön cûa ÇÙc QuÓc T° và các bÆc tiŠn bÓi Çã có công mª nܧc và d¿ng nܧc, nh© th‰ ngày nay m§i có Çäng C¶ng sän ViŒt Nam? MÒ cha sao mình không khóc! Ông Kim NhÆt Thành là ngÜ©i ngoåi chûng thì Çäng C¶ng sän ViŒt Nam ÇÓi Çãi nhÜ th‰, còn ÇÓi v§i nh»ng ÇÒng bào ÇÒng chûng v§i nhau thì c¶ng sän ViŒt Nam låi b¡n gi‰t. CÙ m‡i khi tôi nh§ ljn hình änh SÜ phø tôi bÎ Çánh, bÎ b¡n ª trܧc Çình làng B¥t là lòng qu¥n Çau, xót xa và tûi h° cho nòi giÓng Låc HÒng bÓn nghìn næm væn hi‰n.

HÖn n»a, hàng træm nghìn ngÜ©i ViŒt Nam Çã bÎ gi‰t håi trong cu¶c ÇÃu tranh giai cÃp, cäi cách tÓ kh° næm 1956 tåi miŠn B¡c, m¥c dÀu sau Çó Çäng c¶ng sän Çã sºa sai, xin l‡i (tÙc Çã gi‰t lÀm), nhÜng Çäng Çã làm "QuÓc tang" cho h† chÜa? RÒi còn không bi‰t bao nhiêu ngÜ©i ViŒt Nam tÎ nån Çã ch‰t ÇuÓi ngoài bi‹n khÖi tØ ngày 30-4-1975 thì sao? Ai Ç‹ tang h†? N‰u toàn dân ViŒt Nam phäi Ç‹ tang, thì Ç‹ tang nh»ng ngÜ©i Ãy, chÙ không Ç‹ tang ông Kim NhÆt Thành cûa B¡c TriŠu Tiên.

Trân tr†ng kính chào ông T°ng Bí ThÜ.

Nay kính,

(kš tên)
Thích Quäng ñ¶
T°ng ThÜ Kí ViŒn Hóa ñåo
Giáo H¶i PhÆt Giáo ViŒt Nam ThÓng NhÃt.

Bän sao kính gºi:
- HT Thích HuyŠn Quang, QuyŠn ViŒn Trܪng ViŒn Hoá ñåo GHPGVNTN.
- GHPGVNTN các cÃp trong nܧc và ngoài nܧc.
- Quí vÎ lãnh Çåo các tôn giáo bån "Ç‹ kính tÜ©ng".